Η Αυτοδιοίκηση αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο θεσμό δημοκρατικής εκπροσώπησης, με σαφές πλαίσιο αρμοδιοτήτων, λειτουργίας και ευθύνης απέναντι στην τοπική κοινωνία. Το Δημοτικό Συμβούλιο, ως το ανώτατο συλλογικό όργανο του Δήμου, δεν καλείται απλώς να επικυρώνει εισηγήσεις, αλλά να διαβουλεύεται, να σταθμίζει και να αποφασίζει με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και τη θεσμική του αποστολή.
Η απόφαση περί ανακήρυξης επίτιμου δημότη συνιστά κορυφαία τιμητική πράξη της Αυτοδιοίκησης. Δεν είναι διοικητική διαδικασία ρουτίνας, ούτε επικοινωνιακή πρωτοβουλία. Σύμφωνα με την πάγια αυτοδιοικητική πρακτική και το πνεύμα λειτουργίας των ΟΤΑ, τέτοιες διακρίσεις απονέμονται σε πρόσωπα των οποίων η συνολική διαδρομή έχει ολοκληρωθεί και μπορεί να κριθεί σε βάθος χρόνου, μακριά από την άμεση πολιτική συγκυρία.
Η ανακήρυξη εν ενεργεία πολιτικού προσώπου ως επίτιμου δημότη δημιουργεί αντικειμενικό πρόβλημα θεσμικής ουδετερότητας. Η Αυτοδιοίκηση οφείλει να διατηρεί σαφή διαχωρισμό από την κεντρική πολιτική σκηνή και να αποφεύγει πράξεις που μπορούν να εκληφθούν ως πολιτική στήριξη, επιβράβευση ή προεξόφληση μελλοντικών εξελίξεων. Δεν πρόκειται για ζήτημα προσωπικής αξίας, αλλά για σεβασμό στον ρόλο και την αυτοτέλεια του θεσμού.
Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα της διαδικασίας λήψης της απόφασης. Η κανονική λειτουργία του Δημοτικού Συμβουλίου προϋποθέτει τεκμηριωμένη εισήγηση, έγκαιρη ενημέρωση των μελών, δυνατότητα ουσιαστικής διαβούλευσης και αναζήτηση ευρείας συναίνεσης. Η απουσία αυτών των στοιχείων ακυρώνει τον συλλογικό χαρακτήρα του οργάνου και μετατρέπει το Δημοτικό Συμβούλιο σε μηχανισμό επικύρωσης προειλημμένων αποφασεων.
Είναι αναγκαίο να αποσαφηνιστεί ποιο όργανο έχει την πολιτική και θεσμική ευθύνη της εισήγησης τέτοιων προτάσεων. Ο δήμαρχος, ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου και οι δημοτικές παρατάξεις έχουν διακριτούς ρόλους, που δεν μπορούν να συγχέονται ούτε να υποκαθίστανται από άτυπες διαδικασίες. Η Αυτοδιοίκηση λειτουργεί με κανόνες και όχι με χρονικές σκοπιμότητες ή συμβολικούς «συγχρονισμούς».
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη απόφαση συνδέθηκε χρονικά με κορυφαία θρησκευτική εορτή της πόλης. Η Αυτοδιοίκηση οφείλει να σέβεται τον κοινωνικό και πολιτισμικό χαρακτήρα τέτοιων ημερών και να αποφεύγει τη φόρτισή τους με πολιτικά μηνύματα. Όταν μια θεσμική τιμή παράγει πολιτικά υπονοούμενα, τότε χάνει τον ενωτικό της χαρακτήρα.
Το Δημοτικό Συμβούλιο δεν μπορεί να αποδέχεται τετελεσμένα ούτε να λειτουργεί υπό πίεση εξωθεσμικών παραγόντων. Η δημοκρατική του νομιμοποίηση απορρέει από τη δυνατότητά του να συζητά, να διαφωνεί και να καταλήγει σε αποφάσεις που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση ως προς τα κίνητρα και τον σκοπό τους.
Η θεσμική ωριμότητα της Αυτοδιοίκησης κρίνεται ακριβώς σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν επιλέγει να προστατεύσει τον ρόλο της, την αυτονομία της και την αξιοπιστία των αποφάσεών της, ακόμη και απέναντι σε πρόσωπα με ισχυρό πολιτικό βάρος.
Η τιμή που απονέμεται από έναν θεσμό έχει αξία μόνο όταν ο ίδιος ο θεσμός παραμένει υπεράνω πολιτικών συγκυριών.
Μιχαήλ Δ. Αντωνόπουλος
πρ. Αντιπρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ Πελ. & Δ. Ελλάδος
Πρόεδρος ΑΣ Καλαμάτας
